Eğitim Dersleri

Ağırlık ve Yer Çekimi Nedir? Nasıl Ölçülür?

Ünlü fizikçi Newton’ un hikayesini bilirsiniz:

Newton, kafası çekim yasalarıyla meşgulken bir elma ağacının altına oturur. O sırada ağaçtan kafasına bir elma düşer. Bu olay sanki kafasında bazı kıvılcım­lar yaratır. Kafasındaki darmadağınık fikirler birleşiverir. Artık çekim yasaları­nın temel nedenini bulmuştur.

a) Elma neden yere doğru düşer?

b) Havaya atılan bir taş neden yere düşer?

c)   Dünya neden Güneş etrafında döner? Ay neden Dünya etrafında döner? Bu soruların cevaplarını ararken maddelerin birbirlerine belli bir çekme kuvveti uyguladığnı anlarız.

Evrendeki bütiin cisimler birbirlerini çeker. Ağaçtaki elma ve Dünya birbirleri­ne çekim kuvveti uygular. Fakat elmanın kütlesi Dünya’ nın kütlesinin yanında ih­mal edilecek kadar küçüktür. Bu yüzden Dünya elmaya doğru değil, elma Dünya’ ya doğru düşer. Aynı nedenle yukarıya atılan taş da yere düşer.

Yer çekimi kuvveti, cismin kütlesine ve cismin yer merkezinden uzaklığına bağlıdır. Cismin kütlesi arttıkça yer çekimi artar, cismin yer merkezinden uzaklığı arttıkça yer çekimi kuvveti azalır.

Dünya’ nın her maddeye uyguladığı kuvvetin adı “ yer çekimi kuvveti ” dir. Bir maddeye etki eden yer çekimi kuvvetine “ maddenin ağırlığı” denir.

Her madde çok küçük taneciklerden yapılmıştır. Her taneciğe ayrı ayrı yer çe­kimi etki eder. Taneciklere etki eden çekim kuvvetlerinin bileşkesi ağırlığa neden olur. Ağırlık bir kuvvet olduğundan kuvvet ölçen dinamometrelerle ağırlık ve dola­yısıyla çekim kuvveti ölçülebilir. Ağırlık ve kuvvet birimleri de aynıdır.

 Yukarıda, yer çekiminin cisimlerin kütlesi arttıkça arttığını, uzaklık arttıkça azaldığını söyledik.

Dünya; üzerindeki cisimlere göre oldukça büyük bir kütledir. Bu yüzden üze­rindeki insanları, taşları, suları ve atmosfer gazlarını kendine doğru çeker.

Güney yarım kürede oturan ve baş aşağı (!) duran insanların uzay boş­luğuna düşmediğini ve baş aşağı (!) durmaktan rahatsız olmadıklarını anla­yabildin  mi?

Ağırlık ve kütle çoğunlukla karıştırılan iki kavramdır. Şu örnekle aralarındaki farkı anlamaya çalışın.

Bulunduğunuz yerde eşit kollu terazi ile tarttığınız bir taşın tartı değeri 1 kg gelsin. Bu taşın kütlesidir. Kütle değişmez. Çünkü eşit kollu teraziyle,bir kefedeki damgalı gramda bulunan madde miktarı ile, diğer kefedeki taşın madde miktarını karşılaştırıyorsunuz.

Aynı taşı yaylı kantarla tartarsanız yine 1 kg  kuvvet gelir. Bu tartıda cisme etki eden yer çekimi ölçülür. Yer çekimi Dünya’nın her yerinde aynı değildir. Bir cismi Dünya’nın değişik yerlerinde tartarsak yerçekimi farklı olduğundan, ağırlık da de­ğişir. Ağırlık değiştiği için maddenin temel özelliği olarak alınmaz. Maddecin te­mel özelliklerinden biri kütledir.

Günümüzde teknoloji çok gelişmiştir. Çağımız uzay çağıdır, insanlar Ay’a ve yapma uydulara gitmekteler. Yakın bir gelecekte belki de diğer gezegenlere gidile­cektir. Bilim adamları Ekvatordan kutuplara kadar olan bölgede ve yapma uydular­da deneyler yapmaktalar. Cisimlerin ağırlığı Dünya’ dan uzaklaştıkça azalmaktadır. Hatta uzayda cisimlerin ağırlığının sıfır olduğu yerler vardır. Ağırlık yok diye uzay araçlarını ve astronotları yok sayamayız.

Ağırlık cisimdeki madde miktarına etkiyen çekim kuvvetidir. Bu yüzden çekim kuvveti azaldıkça ağırlık azalır. Çekim kuvveti sıfır olursa ağırlık da sıfır olur.

Ay’ da çekim kuvveti Dünya’ dakinin yarısı kadardır. Dinamometre kullanılarak yapılacak bir tartıda Dünya’ da 60 kg – kuv gelen bir insan Ay’ da 10 kg – kuv. gelir.

Dünya’ da 60 kg-kuv. ağırlığındaki bir insana Dünya’ nın uyguladığı çekim kuvveti 60 kg – kuv. tir. Ay’ da ise Ay’ ın uyguladığı çekim kuvveti 10 kg- kuv. tir.

Şekil 5-22 den de anlaşılacağı gibi; Voltmetre devrenin çeşitli yerlerindeki gerilimi ölçer. Paralel kollar özdeş devre elemanları taşırsa hepsinde de gerilim ay­nıdır. Paralel devrelerdeki elemanların hepsini tek bir eleman gibi düşünmek gere­kir. Seri bağlı bir devrenin çeşitli yerlerindeki gerilimlerin toplamı pilin ucundaki gerilime eşittir.

Bir üretecin iki kutbu arasındaki gerilime Elektro Motor Kuvvet denir ve E. m. k ile gösterilir. Birimi Volt’ tur.


Etiketler: , , , , , , ,

Arşivler

Yorum Yaz

Daha fazla Genel, Kategorisiz
Yaprak Baskısı

Etrafınızdaki çalılara ve ağaçlara bakınız. Her bir türün kendi yaprak şekline sahip olduğu­nu göreceksiniz. Bu değişik yapraklardan ilginç koleksiyonlar yapılabilir....

Canlılar Niçin Solunum Yapar?

Canlılar çeşitli hayatsal olayları yürütebilmek için enerji kullanırlar. Bu enerjinin büyük bir kısmını, besinleri oksijenle mitokondrilerde yakarak üretirler. Organik maddelerle...

Fotosentez Nedir?

Evinizdeki saksı bitkilerinin veya bahçenizdeki ağaç ve bitkilerin nasıl büyüdüğünü hiç düşündünüz mü? Bitkilere zaman zaman neden su verilir? Su...

Kapat